Narcizmi situacional i fituar meriton një vështrim më të afërt, veçanërisht pasi fama, suksesi dhe fama e keqe janë më të arritshme për më shumë njerëz. Narcizmi i fituar shpjegon se si njerëzit në dukje “të rregullt” mund të zhvillojnë ego që fillojnë të ngjajnë me narcizmin ose, në disa raste, me psikopati .
Historia ofron shembuj të qartë të strukturave të zakonshme psikologjike që riorientohen rreth autoritetit karizmatik për të mundësuar mizoritë. Megjithëse studimet e bindjes së Milgramit dhe eksperimenti i burgut të Stanfordit debatohen, ato mbeten ilustrime të dobishme se si situatat mund të amplifikojnë egoizmin dhe të mpijnë empatinë.
Ka shembuj bashkëkohorë që janë po aq alarmues në fushëveprim, dhe ka versione më të mira që duken të parëndësishme në sipërfaqe, por ndihen sizmike për ata pranë personit, egoja e të cilit papritmas tejkalon nivelin e saj origjinal, me sa duket jo, narcisist .
Ideja që dikush “bëhet” narcist gjatë jetës mund të duket e çuditshme, por ekspertët thonë se kjo është e mundur në disa rrethana të caktuara.
Sipas një artikulli të publikuar në Psychology Today, ekziston një fenomen i quajtur “narcizëm i fituar”, i cili nuk është një tipar i lindur, por një gjendje që zhvillohet si pasojë e situatave të caktuara si fama, pushteti apo suksesi i papritur.
Në këto raste, njerëz që më parë kanë qenë të zakonshëm mund të fillojnë të shfaqin sjellje tipike narciste, si nevoja për admirim, mungesa e empatisë dhe ndjenja e superioritetit.
Çfarë e shkakton këtë ndryshim?
Ekspertët shpjegojnë se disa faktorë psikologjikë dhe socialë luajnë rol të madh:
• Vëmendja dhe lavdërimi i vazhdueshëm nga të tjerët
• Rrjetet sociale, që shpërblejnë sjelljet egoiste dhe ekspozimin
• Ndjenja e “meritës morale”, që justifikon sjellje negative
• Dopamina, që e bën njeriun të kërkojë gjithnjë më shumë vëmendje
Këta faktorë mund të ngushtojnë empatinë dhe të rrisin fokusin tek vetja.
A është kjo e përhershme?
Ndryshe nga narcizmi i thellë i personalitetit, ky lloj “i fituar” është më i përkohshëm. Ai mund të zbutet me kalimin e kohës, sidomos nëse personi merr feedback, reflekton dhe vendos kufij për veten.
Pra, një person nuk “shndërrohet” menjëherë në narcist, por mund të zhvillojë sjellje narciste në varësi të situatës.
Një paralajmërim nga psikologët
Ekspertët theksojnë se suksesi dhe fama mund të ndikojnë në mënyrën si një person e sheh veten dhe të tjerët. Nëse nuk ka vetëdije dhe balancë, egoja mund të rritet deri në pikën që dëmton marrëdhëniet.
Foto: Freepik.com