Një studim i ri hedh dritë mbi një debat të vjetër: a i dëmton adoleshentët leximi i librave që shpesh ndalohen në shkolla? Sipas hulumtimeve, përgjigjja është jo. Madje, në disa raste, efekti rezulton të jetë krejt i kundërt nga sa pretendojnë mbështetësit e censurës.
Artikulli, i publikuar më 26 shkurt 2026 dhe i rishikuar nga Gary Drevitch, analizon ndikimin e librave të ndaluar tek të rinjtë. Një nga gjetjet më të forta ishte se leximi i këtyre librave parashikonte angazhim më të lartë qytetar, madje më shumë sesa tipare të caktuara të personalitetit.
Studimi, i realizuar nga psikologu Christopher Ferguson, përfshiu 282 adoleshentë të moshës 12 deri në 18 vjeç. Pjesëmarrësve iu dha një listë me 30 libra që shpesh përballen me kundërshti ose ndalime, përfshirë tituj si Harry Potter, Huckleberry Finn dhe The Hunger Games. Më pas u matën notat e tyre, sjellja prosociale, shëndeti mendor dhe përfshirja në aktivitete kriminale.
Rezultatet treguan se leximi i librave të ndaluar nuk kishte asnjë lidhje me përkeqësim të notave. Nuk u gjet asnjë korrelacion me krimin e dhunshëm apo krimin jo të dhunshëm. Lidhja mes ekspozimit ndaj librave të ndaluar dhe mesatares së notave ishte pothuajse e papërfillshme.
Nga ana tjetër, një gjetje interesante ishte se librat që fëmijët zgjedhin vetë për kënaqësi lidhen me rezultate më të larta akademike. Leximi i detyruar në shkollë nuk tregoi të njëjtin efekt pozitiv.
Studiuesit e shpjegojnë këtë fenomen përmes teorisë së reaktancës psikologjike. Sipas kësaj teorie, kur një liri kufizohet, individët reagojnë duke u bërë edhe më kuriozë dhe më të prirur për ta kërkuar atë që u ndalohet. Pra, përpjekjet për censurë mund të prodhojnë efektin e kundërt, duke e bërë librin edhe më tërheqës.
Artikulli përfshin edhe një rrëfim personal të një studenteje që, në moshën 13 vjeçare, u përball me ndalimin e romanit The Catcher in the Rye në bibliotekën e shkollës. Ajo e gjeti librin rastësisht dhe e lexoi brenda një jave. Përvoja, sipas saj, nuk e “korruptoi”, por e ndihmoi të kuptonte më mirë botën përreth dhe të zhvillonte mendim kritik.
Në thelb, studimi sfidon idenë se librat e diskutueshëm përbëjnë rrezik për të rinjtë. Përkundrazi, ai sugjeron se përpjekjet për ndalim mund të forcojnë interesin, kuriozitetin dhe madje angazhimin qytetar të tyre. Në një kohë kur debatet për censurën në arsim vazhdojnë, këto gjetje ofrojnë një perspektivë të bazuar në të dhëna shkencore mbi ndikimin real të librave tek adoleshentët.