Pjekuria psikologjike kërkon që të dalim nga ndarja e ngurtë mes dogmatizmit dhe nihilizmit absolut. Në vend që të kapemi pas bindjeve që nuk përputhen më me realitetin, ose të besojmë se asgjë nuk ka kuptim, duhet të mësojmë t’i përshtatim sistemet tona të besimit me përvojat e reja të jetës.
Ky është mesazhi kryesor i pjesës së dytë të një serie artikujsh mbi rolin e besimit dhe kuptimit në përballimin e sfidave psikologjike.
Në artikullin e mëparshëm, besimi përshkruhet si një lloj mburoje njohëse që e ndihmon njeriun të përballojë pasigurinë, dhimbjen dhe frikën. Të mbash një besim nuk do të thotë gjithmonë të jesh jologjik; ndonjëherë ai shërben si mekanizëm mbijetese dhe qëndrueshmërie emocionale.
Por çfarë ndodh kur kjo mburojë thyhet përballë një realiteti të vështirë, një humbjeje apo një traume? Në këto raste, njeriu mund të përjetojë ankth, çorientim dhe atë që përshkruhet si “tronditje kuptimi” — ndjenjën se bota nuk është më aq e drejtë, e parashikueshme ose e sigurt sa mendohej.
Sipas teorisë së “supozimeve të rrënuara” të psikologes Ronnie Janoff-Bulman, njerëzit mbështeten te disa bindje themelore: se bota është përgjithësisht e mirë, se jeta ka një rend dhe se drejtësia ekziston. Trauma mund t’i shembë këto bindje, ndërsa rikuperimi psikologjik varet nga aftësia për të ndërtuar një këndvështrim të ri, më realist dhe funksional për jetën.
Besimi që ndihmon dhe besimi që dëmton
Besimi mund të jetë konstruktiv kur nxit qëndrueshmëri, përgjegjësi personale dhe rritje pas traumës. Por ai mund të bëhet edhe pengesë kur shndërrohet në mohim, pozitivitet të detyruar ose shmangie të dhimbjes.
Psikologu klinik John Welwood e quajti këtë dukuri “shmangie shpirtërore”. Ajo ndodh kur dikush përdor ide fetare ose shpirtërore për të mos u përballur me plagët emocionale të pazgjidhura.
Kjo mund të shfaqet në dy forma kryesore:
- Shmangia emocionale: përdorimi i shprehjeve si “gjithçka ndodh për një arsye” për të bllokuar trishtimin, zemërimin apo ankthin.
- Tejkalimi i parakohshëm: përpjekja për të arritur menjëherë paqen apo faljen, pa kaluar më parë përmes procesit të dhimbshëm të përpunimit emocional.
Shprehje të tilla si “të paktën e ke shëndetin” apo “të tjerët e kanë më keq” mund të duken ngushëlluese, por shpesh e minimizojnë dhimbjen e personit që po vuan.
Ekspertët sugjerojnë se rruga më e shëndetshme është pranimi i ndjenjave reale, pa i fshehur ato pas frazave të gatshme. Dhimbja duhet të njihet dhe të përjetohet, ndërsa kuptimi i ri i jetës duhet të ndërtohet gradualisht, mbi realitetin dhe jo mbi mohim.
Në këtë mënyrë, ndryshimi i bindjeve nuk shihet si tradhti ndaj besimit, por si një proces i domosdoshëm për të ruajtur ekuilibrin emocional dhe për të ndërtuar një qëndrueshmëri më të fortë përballë sfidave të jetës.