Çfarë është në të vërtetë zgjuarsia? Psikologët shpjegojnë disa tipare që shpesh keqkuptohen

Zgjuarsia është një koncept që shpesh interpretohet gabim. Shumë njerëz e lidhin atë me reagim të shpejtë, vendime të menjëhershme dhe mendime të qarta e të forta. Por në realitet, inteligjenca e lartë nuk shfaqet gjithmonë në këtë mënyrë. Shpesh, mendjet më të mprehta janë më të zëna, më analitike dhe madje më të pavendosura në pamje të parë.

Psikologët theksojnë se individët me aftësi të larta njohëse shpesh keqkuptohen, sepse mënyra si funksionon mendja e tyre nuk përputhet me stereotipet klasike të “personit të zgjuar”. Sjellje si mendimi i tepërt, hezitimi apo analizimi i gjatë shpesh interpretohen si pasiguri, ndërkohë që në fakt mund të jenë shenja të përpunimit të thellë mendor.

Ripërsëritja e bisedave në mendje

Shumë njerëz mendojnë se rikthimi i vazhdueshëm te bisedat e kaluara apo parashikimi i skenarëve të ardhshëm është thjesht ankth. Ndonëse mund të jetë e tillë në disa raste, studimet tregojnë se kjo sjellje lidhet edhe me aftësinë për simulim të avancuar mendor.

Personat me inteligjencë të lartë janë në gjendje të analizojnë njëkohësisht disa skenarë “po sikur”, duke vlerësuar rreziqet dhe pasojat e mundshme. Ky proces kërkon shumë memorie pune dhe energji mendore, ndaj shpesh këta individë duken të zhytur në mendime. Ndryshe nga përtypja e pafrytshme e mendimeve, ky lloj reflektimi është fleksibël dhe çon në kuptime të reja.

Megjithatë, kjo mënyrë e të menduarit mund të krijojë përshtypjen e pavendosmërisë, sidomos në situata që kërkojnë reagim të shpejtë.

Aftësia për të mbajtur ide kontradiktore

Një tjetër tipar i zakonshëm është aftësia për të toleruar kontradikta. Shumica e njerëzve ndihen të parehatshëm kur përballen me ide që bien ndesh me njëra-tjetrën dhe përpiqen t’i zgjidhin menjëherë ato. Në të kundërt, individët me inteligjencë të lartë mund të mbajnë në mendje dy perspektiva të kundërta pa u ndjerë të detyruar të zgjedhin menjëherë njërën.

Studime të fundit tregojnë se personat me IQ më të lartë kanë tolerancë më të madhe ndaj paqartësisë dhe një nevojë më të ulët për “mbyllje njohëse”. Kjo i ndihmon ata të analizojnë situatat me më shumë nuancë, edhe pse në debate të shpejta kjo mund të perceptohet si mungesë vendosmërie.

Pse njerëzit e zgjuar vonojnë përgjigjen?

Ndryshe nga besimi i zakonshëm, inteligjenca nuk lidhet domosdoshmërisht me shpejtësinë e reagimit. Shkenca kognitive dallon mes mendimit intuitiv (të shpejtë) dhe atij analitik (më të ngadaltë dhe të kontrolluar).

Studimet tregojnë se personat me inteligjencë më të lartë janë më të prirur të ndalojnë, të rishikojnë intuitën e parë dhe të angazhohen në arsyetim më të thellë, sidomos kur përballen me probleme komplekse. Pra, vonesa në përgjigje shpesh nuk është shenjë pasigurie, por tregues i kontrollit dhe analizës së vetëdijshme.

Në përfundim, zgjuarsia nuk shfaqet gjithmonë me shpejtësi apo siguri të dukshme. Shpesh ajo manifestohet në thellësinë e analizës, tolerancën ndaj kompleksitetit dhe gatishmërinë për të menduar më gjatë para se të flasë.

Burimi: https://www.psychologytoday.com/us/basics/intelligence

Foto: Freepik.com